English Нийгэм | Боловсрол | Эрүүл мэнд | Татах.мн | Уул уурхай | Орон нутаг
Хөрсийг бохирдуулж, цэвэр усаар машин угаагчдад хариуцлага тооцох цаг болжээ
Манай улсын нийслэлд тулгамдсан асуудал олон бий. Гэхдээ аль ч цаг үед шийдэж чадаагүй өнөөдрийг хурсэн асуудал бол агаар болон хөрсний бохирдол юм. Үүнийг хэрхэн шийдвэрлэх ёстой талаар амтай болгон ярьдаг ч төдийлөн үр дүнд хүрч чадаагүйг өнөөдрийн бодит байдлаас харж болно. Агаарын бохирдол улирлын чанартай учраас тухайн үед нь эрчимтэй яриад нэг хэсэгтээ чимээгүй болдог. Харин хөрсийг бохирдуулж буй гол хүчин зүйл нь гэр хорооллынхны нүхэн жорлон, бохир усаа гудамж, талбайд асгах, ил задгай талбайд автомашин угаах зэрэг юм. Тодруулбал, айл өрхийн бие засах газар, бохир усны нүх зэрэг ариун цэврийн байгууламжийн хүрэлцээ, ашиглалт муу, бохир ус зайлуулах шугам хангалтгүйн зэрэгцээ иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын зүй бус үйлдлээс болж хөрс ихээхэн бохирдоод байгаа билээ.
Урин дулаан цагаар автомашин угаагчид зам даган зогсч, алчуураараа далладаг уламжлал тогтоод олон жилийн нүүрийг узэж байна. Өөрөөр хэлбэл, тэд явган хүний зам дээр савтай ус байрлуулж, мотороор шүршин автомашин угаадаг юм. Харамсалтай нь, тэдний энэхүү үйлдэл автозамын эвдрэл, хөрсний бохирдолд сөргөөр нөлөөлдөг. Тухайлбал, алчуураар даллагсад Гэмтэл согог судлалын ундэсний төвийн арын зам дагуу, мөн Баянбүрдийн аюулгүйн тойргоос Цагаан байр, 32-ын уулзвар хүртэл олон бий. Тиймээс юун түрүүнд ил задгай талбайд автомашин угааж буй иргэдтэй уулзаж зарим зүйлийг тодрууллаа. Тэдний ярьж буйгаар автомашин угаалгын үйлчилгээ эрхлэхэд хэн нэгнээс тусгай зөвшөөрөл авах шаардлагагүй, бас амьдралаа залгуулахын тулд ийм ажил хийж буй талаар учирлав. Автомашиныг жижиг, томоос нь шалтгаалан харилцан адилгүй үнэтэй угаадаг бөгөөд зарим нь аяга таваг угаагч шингэнээр усаа хөөсрүүлдэг аж. Автомашин угаасан ус нь ховил үүсгэн зам, гудамж, талбай руу урсаж, явган хүн зорчиход хүндрэлтэй болжээ.
 
Хөрс өөрөө цэвэрших чанартай ч нийслэлийн хувьд ийм боломжгүй
 
Улаанбаатар хотын суурьшлын бүсэд хамаарах 50 гаруй цэгээс жил бүрийн тав, аравдугаар сард дээж авч, шинжилгээ хийж хөрсний бохирдлын төвшинг тогтоодог байна. Тус судалгаагаар Зуун айл орчимд хром, хар тугалга, никель, Сонгинохайрхан дүүргийн Сонгинын амралт орчим бактер, мөөгөнцөр их хэмжээтэй харин Нарантуул захын орчим аммоний азот 50 дахин их гарчээ. Хүний буруутай үйл ажиллагааны нөлөөгөөр хөрс бохирддог ч өөрөө цэвэрших чанартай аж. Гэхдээ энэ нь бохирдлын хэмжээ, ямар төрлийн зүйлээр бохирдсон, цаг агаарын байдал, хөрсний бүтэц зэргээс хамаардаг бол нийслэлийн хувьд өөрөө цэвэрших хэмжээнээс давсан гэдгийг холбогдох мэргэжилтэн тодотгов. Тэрбээр бохирдсон хөрсөнд цусан суулга өвчин үүсгэгч нян 25-100, балнадын нян 100-400, саажилтын вирус 100-150 хоног хадгалагддаг, мөн эвгүй үнэр гарч, индол, хүхэрт устөрөгч, метан зэрэг хорт хий ялгарч агаарыг бохирдуулдаг гэдгийг сануулав. Иймд угаадас, хогоо ил задгай, гудамж, талбайд асгахгүй, нүхэн жорлон гаргахаас татгалзах, автомашин ил задгай угаахгүй, ус зайлуулах зориулалтын шугамтай байхыг зөвлөж байлаа.
 
Т.Эрдэнэболор: Автомашин угаалгын газруудын стандартыг шинэчилж, мөрдүүлэх ёстой
 
Ил задгай талбайд автомашин угааж буй иргэн, аж ахуйн нэгжид нийслэлийн Мэргэжлийн хяналтын газраас хэрхэн хяналт тавьж байгаа талаар тус газрын Байгаль орчин, геологи, уул уурхайн хяналтын улсын байцаагч Т.Эрдэнэболороос тодрууллаа.
 
-Ил задгай талбайд автомашин угааснаар байгаль орчинд ямар сөрөг нөлөө үзүүлдэг вэ?
 
-Тухайн газарт үргэлж автомашин цуглардаг учраас тэр орчинд утааны бохирдол үүсч хүхрийн хүчил, нүүрсний хий ялгардаг. Түүнчлэн хар тугалга зэрэг хүнд металл бий болдог учраас хорт хавдар үүсгэх аюултай. Тортог, тоосонцор нь хүний амьсгалын замд сөрөг нөлөөтэй.
 
-Танайхаас автомашин угаалгын газруудад шалгалт хийдэг байх. Тухайлбал, ямар зөрчил илэрсэн бэ?
 
-Өнгөрсөн оны шалгалтаар цахилгааны утасны холболтыг ил задгай хийснээс галын аюул гарах нөхцөлийг бүрдүүлж, автозамын зорчих хэсэг болон зогсоол, ногоон байгууламж, зүлэг талбайг бохирдуулан, хөрсний эвдрэл үүсгэж байгааг тогтоосон. Энэ мэт зөрчил ихэвчлэн гэр хороолол дунд болон зам дагуу үйл ажиллагаа явуулж буй автомашин угаалгын газруудад илэрч байна. Уүнээс гадна дийлэнх нь байгаль орчны үнэлгээ хийдэггүй зөрчил илэрсэн. Тухайн үйл ажиллагаа нь байгаль орчинд ямар нөлөө үзүүлж буйг тогтоож, сөргөөр нөлөөлсөн хүчин зүйлийг бууруулах төлөвлөгөөг гаргах ёстой. Өөрөөр хэлбэл хөрс, агаар бохирдуулж байгаа бол бууруулах арга хэмжээ авна гэсэн үг. Утаа хаяж байвал янданд шүүлтүүр тавих, хөрс бохирдуулбал бохирыг нэвтрүүлэхгүйн тулд хатуу хучилт, дуу шуугиан ихтэй бол хаалт тавих зэргээр үнэлгээг тусгаж өгөх ёстой. Мөн автомашин угаалгын газруудын гол зөрчил нь маш их хэмжээний цэвэр ус ашиглаж байгаа явдал.
 
-Энэ асуудалд хэрхэн хяналт тавьж, ямар шаардлага хүргүүлж байна вэ?
 
-Саарал ус ашиглах шаардлага тавьдаг. Тодруулбал, ашигласан усаа тунгаагаад, дараа нь цэвэршүүлж хэрэглэх ёстой. Энэ талаар Автомашины угаалгын газрын үйл ажиллагаа явуулах ерөнхий шаардлага, стандартад тусгасан байдаг. Үүнийг тэд огт мөрдөхгүй байна.
 
-Ил задгай тапбайд автомашин угааж буйг хэрхэн цэгцлэх ёстой гэж харж байна вэ?
 
-Дээр дурдсан стандартыг 2003 онд баталсан юм билээ. Эхний ээлжид үүнийг шинэчилж, сайжруулж тэр дагуу үйл ажиллагаа явуулах шаардлагыг хатуу тавих хэрэгтэй. Ингэхдээ тухайн газруудыг бохироо гадагш урсгахгүй байх талаар тодорхой тусгах нь зүйтэй. Хоёрдугаарт, ус цэвэршүүлэх овор багатай, хямд үнэтэй технологийг Монголд нэвтрүүлэх шаардлагатай байгаа юм.
 
Автомашиныг цэвэр усаар угааж буй нь хэтийдсэн хэрэглээ
 
Улаанбаатар хотын хэмжээнд автомашин угаалгын 170 газар үйл ажиллагаа явуулж байна. Нэг автомашин угаахад дунджаар 40-50 литр цэвэр ус ашигладаг бөгөөд замын хөдөлгөөнд оролцож байгаа суудлын 400 мянга гаруй автомашиныг нэг удаа угаахад 16 сая литр цэвэр ус шаардлагатай. Тэгвэл саарал усны технологийг автомашин угаалгын газрууд хэрэглээндээ нэвтрүүлснээр энэ тоог 9-10 сая литрээр багасгах боломжтой аж. Манай улсын цэвэр усны нөөц багасч буй өнөө үед бохироо зайлуулахаас эхлэн бүх ажилд цэвэр ус ашиглах нь хэтийдсэн хэрэглээ юм. Тодруулбал, Улаанбаатар хотын гүний усны нөөц 330 мянган шоо метр байдгаас ашиглах боломжит нөөц нь 253.7 мянган шоо метр. Тиймээс нийслэлийн хүн амын өсөлт, ашиглаптаас үүдэн гүний усны нөөцийг хамгаалах, хэрэглээг бууруулах шаардлага жилээс жилд нэмэгдэж байна. Тухайлбал, ундны уснаас бусад хэрэглээнд гадаргын болон цэвэршүүлсэн, саарал усыг ашиглах, зарцуулалт багатай техник технологийг нэвтрүүлэх замаар асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой. Тиймээс ил задгай талбайд автомашин угаалгын үйлчилгээ үзүүлж буй иргэн, аж ахуйн нэгжийг нэгдсэн зохион байгуулалтад оруулж, ажиллах орчин нөхцөлийг өөрчлөх, саарал ус ашиглах шаардлагыг дүүргийн болон нийслэлийн удирдлагууд тавьдаг байна.
 
Саарал ус ашиглах шаардлагатайг сануулав
 
Нөгөө талаар Улаанбаатар хотын усны үйлчилгээний тариф автомашин угаалгын газарт литр тутамд нэг төгрөг 50 мөнгө бол бохир усны үйлчилгээний тариф шоо метр тутамд 1700 төгрөг байна. Иймд цаашид бохир усны үйлчилгээний тарифыг шатлан өсгөх, стандартаас давсан бохир ус төвлөрсөн шугам, хүрээлэн буй орчинд нийлүүлсэн тохиолдолд хариуцлага тооцож, таслан зогсоох шаардлагатайг нийслэлийн Байгаль орчны газраас мэдэгдлээ. Хэн илүү бохирдуулна тэр хэмжээгээр илүү төлбөр төлдөг байх зарчмаар хэмжээг тогтоох хэрэгтэй. Байгаль орчноо хамгаална гэдэг техник, технологио шинэчлэхийг хэлээд байгаа юм" гэж ярилаа. Иймд үйл ажиллагаандаа саарал болон цэвэр ус ашигладаг автомашин угаалгын газруудаар орсон юм. Автомашин угаалгын газрууд цэвэр ус ашиглаж байгаа нь херөнгө мөнгө, саарал усны тухай эрх зүйн зохицуулапт байдаггүй, мөн хэрхэн ямар аргаар саарап ус ашиглах талаар мэдлэг хомс байдаг аж. Тоног төхөөрөмж нь өндөр үнэтэй учир зарим нь авч чаддаггүй байна. Тухайлбал, "Солонгын долоо" автомашин угаалгын менежер Б.Эрдэнэбаяр "Одоогоор бохир ус цэвэршүүлэх технологийг 20-30 мянган ам.доллараар худалдаалж байна. Ийм хэмжээний мөнгийг шууд гаргах боломжгүй учраас цэвэр ус ашигладаг. Хэрэв өртөг багатай, ашиглахад хялбар технологи байвал татгалзах юм алга гэсэн юм. "Кhangai car wash" автомашин угаалгын газрын захирал Л.Золжаргал "Өндөр үнэтэй технологи нэвтрүүлбэл угаалгынхаа тарифыг нэмэх шаардлагатай болно. Тэгвэл автомашинаа угаалгах хүн олдохгүй. Тэр тусмаа гэр хороололд үйл ажиллагаа явуулж буй угаалгын газруудад эрсдэлтэй. Сард усны төлбөрт 300-400 мянган төгрөг өгдөг. Хэрэв саарал ус ашиглавал усны төлбөр ч хоёр дахин буурна гэсэн тооцоо бий" гэсэн юм. Бохир ус цэвэршүүлэх технологийг нэвтрүүлээд гурван жил болж буй "Eco car wash" автомашин угаалгын газраар орлоо. Тус газрын менежер Я.Пүрэвдорж "Машин угаасан усаа эргүүлээд хэрэглэж байгаа болохоор цэвэр ус огт ашигладаггүй. Машин угаасан ус дөрвөн худгаар дамжиж нүүрсэн шүүлтүүрээр шүүгдээд дахин ашиглах боломжтой болдог. 70-80 хувьтай цэвэрлэдэг. Америк технологи учраас багагүй үнэтэй. Гэхдээ үүнээс илүү хямд зардлаар усаа цэвэршүүлж дахин ашиглах боломж бий" гэлээ. Ил задгай талбай, зам дагуу алчуур даллан зогсогч автомашин угааж буй хүмүүст саарал ус ашиглах шаардлага тавих нь тэдэнд хүндрэлтэй байж болох ч ядаж хөрс бохирдуулахгүй, бохир усаа гадагш урсгахгүй, цэвэр усыг ариг гамтай хэрэглэх шаардлага тавьж, зөрчил гаргаж буйд нь хатуухан хариуцлага тооцох хэрэгтэй болжээ.
 
С.Юмсүрэн
Эх сурвалж: "Монголын үнэн" сонин
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдэл Илгээх Хэвлэх
Сонин хачин
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...